Lao xương khớp

12/10/2016 09:47

Đại cương

Lao xương khớp là tình trạng nhiễm khuẩn ỏ khớp và cột sống do vi khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis. Nam mắc bệnh nhiều hơn nữ. Viêm khớp do lao có thể gặp ỏ bất kỳ lứa tuổi nào, tuy nhiên trẻ em và người lốn tuổi thường gặp hơn, đặc biệt những người suy dinh dưỡng, suy giảm miễn dịch.

Các tổn thương lao đã được phát hiện ở các xác ướp đặt trong các Kim tự tháp Ai Cập từ 3000 năm về trước. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, cứ 7 người chết thì có một là do lao. Hàng năm có khoảng 100 triệu ngưồi bị nhiễm lao, trong đó có 10 triệu người mắc bệnh lao. Tỷ lệ mắc bệnh lao giảm đáng kể trong 50 năm qua. Tuy nhiên, giữa những năm 1985 — 1993, có sự trỗi dậy lao kháng đa thuốc ở Mỹ, kết hợp với sự gia tăng HIV (gây nguy cơ bị lao gấp 500 lần so với tỷ lệ trong dân chúng Pháp) và sự di cư của những người từ các nước đang phát triển. Lao cột sống được coi là bệnh nguy hiểm nhất trong các bệnh nhiễm khuẩn xương khốp. Bệnh để lại di chứng nặng nề về thần kinh và cột sống (liệt, tàn phế thậm chí là tử vong) làm giảm khả năng lao động, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân nếu như chẩn đoán muộn và điều trị không đúng.

Lao xương khớp chiếm 10% các loại lao ngoài phổi và khoảng 2% các loại lao mới mắc. Trong lao xương khớp, lao cột sông chiếm 60%, lao khớp háng đứng hàng thứ hai (10—20%), lao khớp gối (10-15%).

Lao cột sống (Mal de Pott): lao cột sống chiếm 1/2 tổng số lao xương khớp. Bệnh được miêu tả lần đầu tiên vào cuối thế kỷ XIX bởi bác sĩ ngoại khoa người Anh là Percivall Pott. Đối với lao cột sống, tổn thương vùng lưng và thắt lưng chiếm 90% trường hợp. Vi khuẩn lao thường gây tổn thương hai đốt sông trên dưới và một đĩa đệm ở giữa. Đây là nguyên nhân gây liệt hai chi dưới do chèn ép tuỷ và rễ thần kinh.

Điều trị lao xương khớp cần kết hợp nhiều kháng sinh và thời gian đủ dài để tránh kháng thuốc. Hiện nay tỷ lệ kháng thuốc ngày càng cao, đặc biệt ở các đối tượng nhiễm HIV.

Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh

  1.  Nguyên nhân

Vi khuẩn lao có tên là BK (Bacille de Koch), mang ten nhà bác học Đức Robert Koch tìm ra năm 1882 (được giải thưởng Nobel năm 1905). Đó là loại trực khuẩn mảnh, không có nha bào, hiếu khí’ kháng cồn, kháng acid, có màu đỏ khi nhuộm Zielh-Neelsen. Trực khuẩn lao sinh sản rất chậm, 1-2 tháng mới tạo được khuẩn lạc. Vi khuẩn gây bệnh thường là trực khuẩn lao người, một số ít do lao bò.

  1. Cơ chế bệnh sinh lao xương khớp

Vi khuẩn lao được lây truyền qua đường hô hấp (đờm dãi, nước bọt), tiêu hoá (nuốt dòm, ăn uống chung đụng), tiếp xúc (qua da, niêm mạc mắt…), qua đường tiêm (dụng cụ tiêm nhiễm BK). BK gây lao ở các cơ quan trong cơ thể: Lao phổi (70—80%), lao ngoài phổi (20-30%: lao màng não, lao hạch, lao xương, lao thận, gan, lách, tử cung, vòi trứng…). Lao xương khớp chiếm 10% các loại lao ngoài phổi và khoảng 2—5% các loại lao mới mắc.

Lao xương khớp thường là lao thứ phát. Lao xương khốp do vi khuẩn lan truyền theo đường máu, bạch huyết hoặc do cơ quan lân cận bị tổn thương, từ ổ lao nguyên phát, phổ biến nhất là từ phổi (30%), tiết niệu sinh dục (20%), một số trường hợp không tìm thấy ổ nhiễm khuẩn tiên phát.

Trong lao cột sông, vi khuẩn từ các ổ lao tiên phát qua đường máu, bạch huyết hoặc đường kế cận đến cột sống. Do đặc điểm giải phẫu hai đốt sông kề nhau, nửa dưới của đốt sống trên và nửa trên của đốt sống dưối được một động mạch nuôi dưỡng nên vi khuẩn từ ổ nguyên phát theo động mạch này đến gây tổn thương hai đốt sống. Những bệnh nhân có tổn thương nhiều đốt sống thưòng ở giai đoạn muộn, khi vi khuẩn lan rộng gây tổn thương nhiều nơi. Tổn thương đầu tiên do vi khuẩn lao gây nên là tiêu xương ở phần xương xốp dưới sụn của thân đốt sông. Vi khuẩn lao thiếu các enzym phân huỷ protein nên chúng không xâm nhập đĩa đệm mà tấn công lớp xương ở mâm đốt sống. Tổn thương còn lây lan sang đốt sống bên cạnh theo dây chằng dọc trước, dọc sau hoặc qua khe liên đốt. Vi khuẩn có thể gây ra các áp xe cạnh cột sống, thường bị calci hoá, gọi là các áp xe lạnh.

Lao khớp ngoại vi thường do lan truyền kế cận từ cốt tuỷ của xương viêm bên cạnh. Do trong lao, enzym collagenase không được sản xuất ra, nên huỷ hoại khớp diễn ra chậm hơn so với viêm khớp nhiễm khuẩn.

thoai hoa cot song lung

thoái hóa cột sống là gì

thoái hóa đốt sống cổ nên ăn gì