Bệnh sinh thoát vị đĩa đệm

5/03/2018 10:20

Về giải phẫu, có thể coi đĩa đệm như một bán khớp: nhân nhầy chứa gelatin, tương tự như khoang dịch khớp; các vòng sợi và dây chằng tương tự như một bao khớp. Do đó đĩa đệm cũng bị thoái hoá như tất cả các khớp khác.

Thoát vị đĩa đệm là hậu quả của một quá trình thoái hoá, xảy ra ở các thành phần của cột sống, trước hết ở đĩa đệm, tiếp đến các mặt khớp, thân đốt sống, dây chằng.

Khi đĩa đệm thoái hoá, nhân nhầy bị thoái hoá đầu tiên, biểu hiện bằng giảm phần nước và glycoprotein, do đó giảm độ căng phồng, giảm tính đàn hồi và giảm tính bền vững của đĩa đệm. Nhân nhầy bị thoái hoá mất khả năng hấp thụ lực, dẫn đến thoái hoá vòng sợi. Vòng sợi trở nên dễ đứt rách, xuất hiện các đường nứt kiểu nan hoa với các độ dài khác nhau. Nếu sự căng phồng của nhân nhầy còn được duy trì ở một mức độ nào đó, mà các vòng sợi đã bị đứt rách nhiều thì sẽ xảy ra thoát vị nhân nhầy (nhân nhầy theo vết nứt của vòng sợi ra khỏi vị trí giải phẫu bình thường). Tiếp đó, phần đĩa đệm bị thoát vị được bao quanh bằng tổ chức sợi có mạch máu. Các mạch máu này sẽ đi tiếp vào các chỗ nứt rách của vòng sợi và hình thành sẹo.

Nếu nhân nhầy đã thoái hoá nặng thì vòng sợi bị đè bẹt ra, vượt quá giới hạn của thân xương và chiều cao của đĩa đệm giảm xuống. Các mâm sụn phải chịu các chấn động liên tục cũng sẽ bị thoái hoá và thay thế bằng sụn sợi. Các thân đốt sống liền kề bị xơ hoá các cột xương dẫn đến sự tăng sinh xương thành các gai xương. Các khớp gian đốt sống và khớp mỏm móc – đốt sống cũng bị thoái hoá, làm cho các khớp bị phì đại và xuất hiện gai xương. Các gai xương này đều hưống về phía lỗ gian đốt sống làm hẹp lỗ gian đốt sống, chèn ép vào rễ thần kinh và động mạch đốt sống.

voi hoa cot song

thuoc dieu tri viem khop

viêm khớp thái dương hàm có chữa được không

Dây chằng dọc sau ỏ cạnh chỗ thoát vị bị đĩa đệm thoát vị đẩy tách ra khỏi thân đốt sống, kéo theo màng xương gây ra phản ứng tăng sinh xương, tạo ra các gai xương và vôi hoá dây chằng. Khi dây chằng này bị kéo giãn và vôi ho á dễ đứt rách, tạo điều kiện xảy ra loại thoát vị qua dây chằng dọc sau. Ngoài ra, dây chằng vàng cũng bị kéo giãn, giảm khả năng đàn hồi và thoái hoá phì đại gây hẹp ống sống.

Tóm lại:

Về bệnh căn bệnh sinh của TVĐĐ cột sống cổ có thể do ba cơ chế sau:

  1. 1. TVĐĐ cột sống cổ là hậu quả của một quá trình thoái hoá cột sống cổ (có thể coi như một biến chứng của THCSC). Quá trình THCSC xảy ra ở tất cả các thành phần của cột sống cổ, trước hết ở đĩa đệm, tiếp đến ở các mặt khốp, thân đốt sống, dây chằng. Nhưng không phải tất cả các trường hợp thoái hoá cột sông cổ đều sẽ bị TVĐĐ cột sống cổ. Cũng không phải đĩa đệm thoái hoá càng nặng thì càng dễ gây ra TVĐĐ. Đĩa đệm thoái hoá nặng sẽ xuất hiện nhiều khe kẽ và tổ chức xơ hoá của nhân nhầy nên khả năng dịch chuyển linh động của nó giảm rất nhiều, do đó khó gây ra TVĐĐ.
  1. Thoát vị đĩa đệm cột sống cổ khởi phát đột ngột sau một chấn thương trên cơ sở thoái hoá đĩa đệm. Đĩa đệm nguyên vẹn có thể chịu đựng những chấn thương mạnh và trọng tải lớn. Khi đĩa đệm đã thoái hoá đến một giai đoạn nhất định, chỉ cần một chấn thương nhẹ hoặc một tác động nhẹ của trọng tải không cân đối cũng có thể gây TVĐĐ.
  2. Thoát vị đĩa đệm cột sống cổ xảy ra ngay sau một chấn thương cột sống cổ mạnh và đột ngột (trên một đĩa đệm cột sống cổ bình thường). SỐ trường hợp TVĐĐ cột sống cổ này chiếm tỷ lệ thấp (chỉ khoảng 7% tổng số các trường hợp TVĐĐ cột sống cổ).

Nghiên cứu 61 bệnh nhân TVĐĐ cột sống thắt lưng nằm điều trị tại khoa thần kinh Viện quân y 103 từ năm 1983 đến 1985 kết hợp với kinh nghiệm lâm sàng thần kinh nhiều năm, Hồ Hữu Lương (1986) đã khái quát bệnh căn, bệnh sinh TVĐĐ cột sông thắt lưng và TVĐĐ cột sông cổ như sau: trên cơ sở thoái hoá đĩa đệm do thoái hoá sinh học (thoái hoá theo tuổi: lão hoá) phối hợp với thoái hoá bệnh lý (do các yếu tố bệnh lý: vi chấn thương – VCT, cơ học – CH, miễn dịch – MD, nhiễm khuẩn — NK, chuyển hoá ChH, di truyền — DT….) thúc đẩy nhanh quá trình thoái hoá đĩa đệm dẫn đến hư đĩa đệm (discose) hay bệnh thoái hóa đĩa đệm (degenerative disco disease). Trên cơ sở bệnh thoái hoá đĩa đệm, một số trường hợp tiến triển từ từ tới TVĐĐ. Một số khác, TVĐĐ khởi phát đột ngột sau một chấn thương. Chỉ có khoảng 7% trường hợp TVĐĐ xảy ra ngay sau một chấn thương cột sống (CTCS) mạnh và đột ngột trên cơ sở cột sống bình thường (chưa bị thoái hoá đĩa đệm).